شهر دوستدار سالمند

جمعیت بسیار بالای سالمندان«بیش از شش میلیون» در کشور و درصد بالای جمعیت جوان در شهرها بیانگر درصد بالای سالخوردگان در آینده‌ای نزدیک است، به طوری که میانه سنی کشور از ۲۷ سال، در سال ۱۳۹۰ به ۳۰ سال در  ۱۳۹۵ افزایش یافته است و این امر نشان‌دهنده پدیده رو به سالمندی است. پیش بینی می شود تعداد سالمندان کشور تا سال ۲۰۵۰ به ۲۶ درصد جمعیت ایران(حدود ۵/۱۸ میلیون نفر) برسد. با توجه به روند سالمندی جمعیت، لازم است مدیران شهری در ایران و همدان خود را برای این امر آماده کرده و آن را به عنوان مسأله ای فانتزی نپندارند.

سالمندان نیازمند حمایت و دستگیری دیگران هستند و اگر جوامع پذیرا و حامی آنان نباشد، سالمندن بواسطه محدودیت‌های وابسته به سالمندی از حضور فعال در اجتماع بازمانده و قادر به حل مشکلات خویش نخواهند بود. جهت افزایش کیفیت زندگی و کاهش احساس انزوا و تنهایی توجه به نیازهای آنان در عرصه اجتماعی و مدیریت شهری ضروری می‌باشد. امروزه نگاه مجامع جهانی به افراد سالمند، نگاهی مبتنی بر حقوق بشر است. در چنین دیدگاهی، فرد سالخورده به صرف خارج شدن از چرخه کار و فعالیت رسمی، نادیده انگاشته نمی شود بلکه تلاش می گردد تا نظام های ارائه خدمات در بخش های حمل و نقل، بهداشت، آموزش و ارتباطات، مسکن و خدمات اداری، امکانات خود را به گونه ای متناسب با شرایط روانشناختی و جسمانی این افراد ارائه نمایند. در همین راستا سازمان بهداشت جهانی طرحی را با نام شهرهای مناسب یا دوستدار سالمند در بسیاری از شهرها و کشورهای دنیا به اجرا در آورده است. بر اساس رویکرد سازمان بهداشت جهانی، شهرهای دوستدار سالمند شامل آن دسته از فضاهای شهری می باشند که توزیع خدمات عمومی در آن ها به گونه ای است که دارای حد اکثر تناسب با نیازها و محدودیت های افراد سالمند است. راهکارهای پیشنهادی از سوی سازمان بهداشت جهانی به نقل از اعرابی برای یک شهر دوستدار سالمند را به صورت ذیل می‌باشد:

  • طراحی فضاهای سبز برای سالمندان که امکان حضور بیشتری برای آن ها فراهم کند. طراحی فضاهایی جهت تجمع سالمندان در خارج از مسیرهای تردد در فضاهای سبز شهری خاصه در مراکز تعاملات اجتماعی طراحی شده برای سالمندان.
  • ) بهتر است فضاهای خاصی برای ورزشهای سبک و نرمش برای سالمندان در نظر گرفته شود. برای مثال راه رفتن مورد علاقه بسیاری از سالمندان در سنین بالاست. بنابراین می توان با طراحی مسیرهای پیاده وری مناسب و متنوع، به نیاز آنها پاسخ مثبت داد.
  • یکی از تفریحات افراد سالمند صحبت کردن آنها با یکدیگر است؛ طراحی فضاهایی برای تجمع سالمندان و گفتگو با یکدیگر در خارج از مسیرهای تردد می تواند بسیار مناسب باشد.
  • فواصل و طول مسیرهای دسترسی از حالت عادی کمتر باشد، برای مثال تعداد و محل قرارگیری سرویس های بهداشتی باید به صورتی باشد که افراد سالمند در کوتاهترین زمان و مناسب ترین مسیر ممکن بتوانند به آن دسترسی پیدا کنند. هیچ گونه بلندی یا مانعی در مسیر حرکت افراد سالمند قرار نداشته باشد.
  • سعی شود تا جای ممکن از مسیرهای شیبدار کمتر استفاده شود و در صورتی که مجبور به استفاده از مسیرهای شیبدار هستیم حدالامکان از نرده در کنار مسیرها برای دستگیری افراد سالمند استفاده شود.
  • با توجه به اینکه سالمندان زودتر از افراد دیگر خسته می شوند، باید در فواصل مشخصی برای این افراد نیمکت های مناسب طراحی کرد.
  • طراحی و اجرای مبلمان شهری و نیمکت های مناسب برای سالمندان در فضاهای شهری که امکان حضور آنها را بیشتر کرده  و در نتیجه تعاملات اجتماعی را افزایش می دهد.
  • لازم است عوامل محرک حواس بینایی، شنوایی، لامسه و بویایی در طراحی فضای باز به کار گرفته شود تا لذت و ادراک محیط به نحو مناسبی انجام بگیرد. سرنخ های لامسه بسیار مهم و شامل تغییرات در بافت کف پیاده روها و محل برخورد مسیرها یا قبل از محوطه پله هاست. این تغییر را می توان با تغییر در مصالح کفسازی به وجود آورد.

 طبق نتایج پژوهش نقدی و خانیان، پارک‌های شهر همدان در حال حاضر به خاطر عدم پراکندگی و عمدتا تمرکزگرا بودن در یک نقطه از شهر با ویژگی های جسمی و روانی دوران سالمندی سازگار نیستند. بنابراین مسایلی از این قبیل در بازنگری طرح تفصیلی همدان باید لحاظ گردد. اگر نهاد مدیریت شهری دارای برنامه و رویکرد باشد علی رغم مشکلات مالی که شهرداری‌ها با آن مواجه هستند، می‌تواندکارهای قابل توجهی برای شهر و از جمله سالمندان انجام دهد. علاوه بر توجه مدیران و برنامه‌ریزان شهری، سالمندان برای آرامش خاطر به توجه و حمایت شهروندان نیاز دارند.

لیلا بهرامی : جامعه شناس